Samenstellingen met gelijkwaardige delen

Wat is juist: kosten/batenanalysekosten-batenanalyse of nog iets anders?

Kosten-batenanalyse is juist. Samenstellingen met gelijkwaardige delen krijgen een streepje tussen die gelijkwaardige delen. Kosten en baten zijn gelijkwaardig, omdat het om een analyse gaat van zowel de kosten als de baten. Om dezelfde reden staat er ook een streepje in bijvoorbeeld woon-werkverkeer (‘verkeer tussen wonen en werken’) en man-vrouwverhouding (‘de verhouding mannen versus vrouwen’).

Als je deze samenstellingen vergelijkt met bijvoorbeeld bedrijfstakanalysevrachtwagenverkeer en draagkrachtverhouding, zie je een verschil. In deze laatste drie samenstellingen bepaalt het eerste deel het tweede deel nader, en samen bepalen deze delen het derde deel weer nader. De delen zijn dus juist níét gelijkwaardig (of nevengeschikt), maar specificerend. Daarom wordt er geen streepje gebruikt.

Kosten-/batenanalyse is op zichzelf ook een mogelijke schrijfwijze, maar heeft een andere betekenis. De schuine streep betekent namelijk ‘of’. Met een kosten-/batenanalyse zou dan een ‘kosten- óf batenanalyse’ bedoeld moeten zijn. Kosten-batenanalyse is echter een vast begrip in de betekenis ‘analyse van (te verwachten) kosten en opbrengsten’.

Extra streepje?

Na de gelijkwaardige delen kan voor de leesbaarheid nog een extra streepje gezet worden: kosten-baten-analyseen-of-rekening, enz. Meestal is dit niet nodig en is de combinatie met één streepje duidelijk genoeg. En let op: dicteejury’s beschouwen het extra streepje voor de leesbaarheid altijd als een ‘fout’. In dictees mag je alléén verplichte streepjes gebruiken.

Meer voorbeelden:

spelling volgens de hoofdregelspelling met verduidelijkend extra streepje
aan-uitknopaan-uit-knop
aan-uitschakelaaraan-uit-schakelaar
appel-kaneelijsappel-kaneel-ijs
arbeid-rustverhoudingarbeid-rust-verhouding
baas-knechtverhoudingbaas-knecht-verhouding
bachelor-masterstructuurbachelor-master-structuur
balletje-balletjespelballetje-balletje-spel
bed-badkwestiebed-bad-kwestie
blauwekaas-peersaladeblauwekaas-peer-salade
bloed-hersenbarrière (‘barrière die de hersenen afschermt voor stoffen in de bloedbaan’)bloed-hersen-barrière
bloemen-kruidenmengselbloemen-kruiden-mengsel
bonus-malusregelingbonus-malus-regeling
brandstof-luchtverhoudingbrandstof-lucht-verhouding
broer-zusverhoudingbroer-zus-verhouding
client-serversysteemclient-server-systeem
dag-nachtritmedag-nacht-ritme
douche-toiletcombinatiedouche-toilet-combinatie
draai-kiepraamdraai-kiep-raam
en-ofrekening (en/of-rekening kan ook)en-of-rekening
fly-drivepakketfly-drive-pakket
gebruikersnaam-wachtwoordcombinatiegebruikersnaam-wachtwoord-combinatie
glucose-waterverhoudingglucose-water-verhouding
gras-bladerenmengselgras-bladeren-mengsel
gras-klaverweidegras-klaver-weide
gras-rodeklavermengselgras-rodeklaver-mengsel
haat-liefdeverhoudinghaat-liefde-verhouding
ham-kaaspannenkoekham-kaas-pannenkoek
hand-oogcoördinatiehand-oog-coördinatie
honing-mosterddressinghoning-mosterd-dressing
hoofd-halsgebiedhoofd-hals-gebied
hoog-laagbedhoog-laag-bed
hoog-laagconstructiehoog-laag-constructie
in-uitmodelin-uit-model
ja-neekwestie (ja/nee-kwestie kan ook: ja óf nee)ja-nee-kwestie
kerk-staatverhoudingkerk-staat-verhouding
kip-eikwestie (kip-of-eikwestie kan ook)kip-ei-kwestie (kip-of-ei-kwestie kan ook)
klank-tekenkoppelingklank-teken-koppeling
klaver-grasmengselklaver-gras-mengsel
klei-humuscomplexklei-humus-complex
koel-vriescombinatiekoel-vries-combinatie
koel-vriesinstallatiekoel-vries-installatie
koel-vriestrailerkoel-vries-trailer
koers-winstverhoudingkoers-winst-verhouding
koolstof-stikstofverhoudingkoolstof-stikstof-verhouding
koper-zilverionisatiekoper-zilver-ionisatie
kosten-batenafwegingkosten-baten-afweging
kosten-batenplaatjekosten-baten-plaatje
kosten-opbrengstverhoudingkosten-opbrengst-verhouding
krenten-rozijnenbroodkrenten-rozijnen-brood
leef-zorgcomplexleef-zorg-complex
leef-zorgplanleef-zorg-plan
leer-werktrajectleer-werk-traject
lengte-breedtepositielengte-breedte-positie
lengte-breedteratiolengte-breedte-ratio
lengte-breedteverhoudinglengte-breedte-verhouding
lengte-hoogteverhoudinglengte-hoogte-verhouding
loon-prijsspiraalloon-prijs-spiraal
lucht-luchtwarmtepomplucht-luchtwarmte-pomp
lucht-waterwarmtepomplucht-waterwarmte-pomp
maag-darmkanaalmaag-darm-kanaal
man-vrouwverhoudingman-vrouw-verhouding
moeder-dochterdagmoeder-dochter-dag
moeder-dochterrelatiemoeder-dochter-relatie
moeder-dochteruitjemoeder-dochter-uitje
moeder-kindrelatiemoeder-kind-relatie
moeder-zoonbandmoeder-zoon-band
moeder-zoondagmoeder-zoon-dag
moeder-zoonrelatiemoeder-zoon-relatie
noten-rozijnenbroodnoten-rozijnen-brood
olie-watermengselolie-water-mengsel
oog-handcoördinatieoog-hand-coördinatie
oorzaak-gevolgrelatieoorzaak-gevolg-relatie
oost-westverbindingoost-west-verbinding
open-dichtverhoudingopen-dicht-verhouding
ouder-kindinteractieouder-kind-interactie
ouder-kindrelatieouder-kind-relatie
prijs-kwaliteitverhoudingprijs-kwaliteit-verhouding
prijs-loonspiraalprijs-loon-spiraal
prijs-prestatieverhoudingprijs-prestatie-verhouding
product-marktcombinatieproduct-markt-combinatie
proteïne-vetverhoudingproteïne-vet-verhouding
redactie-advertentieverhoudingredactie-advertentie-verhouding
risico-rendementafwegingrisico-rendement-afweging
risico-rendementprofielrisico-rendement-profiel
risico-rendementverhoudingrisico-rendement-verhouding
romp-zijondersteuningromp-zij-ondersteuning
rozijnen-notenbroodrozijnen-noten-brood
ruimte-tijdcontinuümruimte-tijd-continuüm
signaal-ruisverhoudingsignaal-ruis-verhouding
slaap-waakritmeslaap-waak-ritme
speel-leeromgevingspeel-leer-omgeving
spier-vetverhoudingspier-vet-verhouding
spreek-luisterverbindingspreek-luister-verbinding
start-stopsysteemstart-stop-systeem
stikstof-fosfaatverhoudingstikstof-fosfaat-verhouding
stop-startsysteemstop-start-systeem
taille-heupverhoudingtaille-heup-verhouding
tijd-ruimtegeografietijd-ruimte-geografie
tomaten-groentesaptomaten-groente-sap
tomaten-groentesoeptomaten-groente-soep
tomaten-rodewijnsaustomaten-rodewijn-saus
tomaten-wittewijnsaustomaten-wittewijn-saus
trek-duwcombinatietrek-duw-combinatie
vader-dochterdagvader-dochter-dag
vader-dochterdansvader-dochter-dans
vader-dochterrelatievader-dochter-relatie
vader-kindrelatievader-kind-relatie
vader-zoonactiviteitvader-zoon-activiteit
vader-zoonmomentvader-zoon-moment
vader-zoondagvader-zoon-dag
vader-zoonverhoudingvader-zoon-verhouding
vader-zoonweekendvader-zoon-weekend
verrichtingen-beloningverhoudingverrichtingen-beloning-verhouding
vis-wittewijnsausvis-wittewijn-saus
voor-nafotovoor-na-foto
voor-naoptievoor-na-optie
vraag-antwoordstructuurvraag-antwoord-structuur
warm-koudbuffetwarm-koud-buffet
was-droogcombinatiewas-droog-combinatie
was-wordtlijstwas-wordt-lijst
welles-nietesdiscussiewelles-nietes-discussie
werk-privébalanswerk-privé-balans
win-winscenariowin-win-scenario
win-winsituatiewin-win-situatie
woon-leefgemeenschapwoon-leef-gemeenschap
woon-leefkeukenwoon-leef-keuken
woon-leefruimtewoon-leef-ruimte
woon-werkverkeerwoon-werk-verkeer
woon-zorgabonnementwoon-zorg-abonnement
woon-zorgbegeleiderwoon-zorg-begeleider
woon-zorgcentrumwoon-zorg-centrum
woon-zorgcomplexwoon-zorg-complex
woon-zorgconceptwoon-zorg-concept
yin-yangprincipeyin-yang-principe
yoghurt-limoenmengselyoghurt-limoen-mengsel
zak-slaagregelingzak-slaag-regeling
zit-slaapbankzit-slaap-bank
zit-slaapkamerzit-slaap-kamer
zuur-zoetevenwichtzuur-zoet-evenwicht
zwart-witdenkenzwart-wit-denken
zwart-witfotozwart-wit-foto

Voorbeelden van woorden met drie gelijkwaardige delen (met ook de optie van het facultatieve streepje):

  • bed-bad-broodkwestie / bad-bed-brood-kwestie
  • bed-bad-broodvoorziening / bad-bed-brood-voorziening
  • hink-stap-sprongparcours / hink-stap-sprong-parcours
  • kop-hals-rompboerderij / kop-hals-romp-boerderij
  • rood-wit-blauwvlag / rood-wit-blauw-vlag
  • walnoten-blauwekaas-bloemkoolquiche / walnoten-blauwekaas-bloemkool-quiche (zie voor het aaneenschrijven van blauwe( )kaas het advies over langeafstandsloper)