Alweer een boekpresentatie (2)

Er zijn van die filmfragmenten die je niet kunt ontlopen. Ik kijk zelden tv. Zondagavond zat ik klaar voor een bewuste confrontatie. Daarna was het mij weer duidelijk: geschiedenis is het verhaal van wat mensen mensen aandoen.

De boekpresentatie van M. vond de volgende dag plaats op zijn zeventigste verjaardag. Het werd een gezellig samenzijn. Ik ontmoette oud-dorpsgenoten van hem van minstens zijn leeftijd. M. las een verhaal voor uit zijn bundel en vertelde, in een bibberige speech, hoe hij ertoe was gekomen om zo’n ‘persoonlijk geïnterpreteerde geschiedenis’ te schrijven van zijn geboorteplaats, in de rol van ‘observerend ingewijde’.

Zijn werk zat vol intimiteit, ontboezemingen, prille jeugdervaringen, gevoelens, interpretaties, roddels, achterklap, karakterduiding, daderprofielen enzovoort.

Mocht ik willen weten waarom hij nu alweer in herhaling verviel – dat wilde ik niet, ik had mijn taak als eindredacteur erop zitten – dan was het omdat hij ‘best wel’ geëmotioneerd raakte van alle aandacht. Wat de aanleiding was voor de bundel over zijn gehucht, had ik hem, buiten het licht van schijnwerpers, beter horen verwoorden. Nu kwam het erop neer dat het ‘kwam omdat hij er vandaan kwam’.

De advocate wierp volgens sommigen een muur op rondom haar persoonlijke leven. Je kunt ook stellen dat ze ruimte vrijmaakte voor gewichtiger zaken. Die ze voortvarend voor het voetlicht bracht.

Ook de huidige burgermeester deed zijn zegje. Veel nog levende vedetten uit de stukjes waren present. Ik kende niemand persoonlijk maar had, al corrigerend, over iedereen gelezen. De meeste regionale beroemdheden die in het boek werden genoemd, waren verscheiden, maar het zaaltje was gevuld met nabestaanden. Ze bleken blij met publicatie (en met de bitterballen). Alles was goed zolang hun bloedverwanten postuum berucht bleven.

Zondag hoorde ik weinig tot niets over jeugd, relaties of drijfveren. De strafadvocate I.W. had in ‘Zomergasten’ een doelbewuste televisieavond samengesteld waarbij ze zichzelf zorgvuldig buiten beschouwing liet. Ze kwam met mooie fragmenten en zei verstandige dingen. Dat de kijker over haar persoonlijke leven nagenoeg niets te weten kwam, werd meer dan goedgemaakt.

Haar taalgebruik was minder langdradig dan in haar pleidooien. Haar boek ‘De jacht op het recht’ schijnt vol oeverloze zinnen te staan. De interviewster had het meegenomen, maar gelukkig werd er nauwelijks geciteerd. Waarom de zinnen zo lang waren, wilde Janine Abbring weten. De advocate mompelde dat ze niet van de straat was en dat ze veel Russische schrijvers had gelezen.

Zodra het over het waarom gaat van eigen pennenvruchten wil het woordgebruik nog weleens in de verdediging schieten. Over menselijke zwakheden in z’n algemeenheid deed W. opvallend aangename uitspraken. Tegenover groepsdruk en massahysterie, die de ‘meute’ verleiden tot ‘wraaksentimenten’, staat een individu dat anders wil en durft. Natuurlijk behoort W. tot de laatste categorie. In een onbedoelde, overtuigende, pleitrede bracht ze dat voor het voetlicht zonder iets over zichzelf te zeggen.

Dit zijn de aforismen uit haar mond die me bij zijn gebleven, of die ik later in tv-recenties heb gelezen: [Ik ben] ‘een kluizenaar buiten de wetenschap van velen die niet de neiging heeft om de eigen ingewanden op tafel te leggen voor inspectie’. / [Ik wil] ‘verdieping, geen emotionele blootheid’. / ‘Laat de puzzelstukjes maar gewoon liggen.’ / ‘Het mag wel wat minder met het exhibitionisme van emoties.’ / ‘Alles is tegenwoordig op stoeptegelniveau.’ / ‘Je kan niet langszappen of je bent beland in iemands binnenste.”

‘Ziehier de strenge man met het rode pennetje’, introduceerde M. mij bij K. die hij de ‘redacteur buitenboel’ noemde. Zowel de vormgever als ik kregen een gesigneerd exemplaar mee van zijn bundel. Ik ga die nogmaals grondig lezen. Volkomen voorbereid en autonoom. Hoe anderen hun dorp of ‘global village’ ook presenteren, je kijkt altijd naar de wereld met je eigen distantie en voorkennis.

‘Alles wat je ziet wordt gespiegeld aan wat je al weet’ om met de woorden van de strafadvocate te spreken.