Tussen 11 en 15 graden is het prettig wonen.

Mensen leven niet zomaar waar ze wonen. Ik bedoel: hun voorouders zijn niet toevallig op die plek terechtgekomen. Ja, als je ergens wordt geboren is de kans groot dat je daar of in je omgeving zult blijven. Uit traditie, gewoonte, in het belang van je relatie of om welke reden dan ook. Maar de mens – als soort zeg maar – is kieskeurig in de temperatuur van zijn leefgebieden.

Zo is het altijd al geweest. Ieder organisme heeft zijn niche, maar de niche van de mens kwam nauw. Mensen wonen overal, in de meest uiteenlopende temperaturen en klimaatomstandigheden. We zijn niet te beroerd om dingen uit te proberen, en we kunnen van alles maken – truien, kachels – om ons te beschermen tegen extremen. Maar verreweg de meeste mensen blijken te wonen in gebieden met een heel bepaalde temperatuur: 11 tot 15 graden gemiddeld over een jaar.

De meeste mensen wonen in gebieden met een temperatuur tussen 11 en 15 graden.

Er is een hele duidelijke relatie tussen de mens en zijn omgevingstemperatuur en dat is geen toeval. Dat was in de Middeleeuwen ook al zo en zelfs nog verder terug. Wetenschappers ontdekten dat de niche van de mens al zesduizend jaar dezelfde is. Dus ondanks alle technologie is het temperatuurgebied waarin de mens het best gedijt nog steeds hetzelfde. Daar steekt een fundamenteel kenmerk van de mens in.

In een studie van vijf jaar geleden werd gekeken naar invloeden van klimaat en weer op de economie van honderden landen wereldwijd. En daar kwam precies hetzelfde optimum uit: bij een temperatuur rond de 13 graden gedijt de economie het best; in warmere jaren gaat het minder, in koudere ook. En dat zit niet alleen in de opbrengsten van de landbouw, maar in de hele economie.

De niche waaraan de mens al zo lang is gehecht, is hij nu aan het verstoren. De onderzoekers berekenden wat de klimaatverandering die al gaande is, zal betekenen over vijftig jaar: waar zal de mens dan gebieden vinden met een jaargemiddelde temperatuur tussen 11 en 15 graden?

Door opwarming komen die gebieden over een halve eeuw dichter bij de polen te liggen, wat vooral op het noordelijk halfrond een fors effect is. Maar belangrijker: de totale menselijke niche krimpt doordat nu nog leefbare gebieden te heet worden; een effect dat zich in een ruime strook rond de evenaar voordoet.

Extreme hitte is nu nog voornamelijk beperkt tot delen van de Sahel. Over vijftig jaar heerst die in een brede strook die loopt van Zuid-Amerika tot het noorden van Australië. Als we klimaatveranderingen niet weten in te perken, zal extreme hitte gaan heersen in een gebied waar een derde van de mensheid woont.

Als de niche die hij nodig heeft om te kunnen voortbestaan verschuift, zal de mens de druk voelen mee te verhuizen. Het is nog lastig om te voorspellen wat dat precies zal betekenen, maar de onderzoekers waarschuwen dat klimaatmigratie veel omvangrijker zal worden dan gedacht. Een voorzichtige schatting zegt dat in de komende halve eeuw 1,5 miljard mensen door klimaatverandering worden gedwongen te migreren. Een klimaatmigratie op die schaal is ongelooflijk. Op dit moment leven 250 miljoen mensen buiten het land waar ze zijn geboren. En de meesten van hen zijn geen klimaatvluchtelingen.

Met die conclusie betreden de onderzoekers een politiek mijnenveld. En dat hebben ze gemerkt. Het heeft de nodige moeite gekost om dit gepubliceerd te krijgen. Klimaatmigratie is lang een hete aardappel geweest. Maar je moet dit onder ogen zien. En de wetenschap moet er duidelijk over zijn en niet op kousenvoeten gaan lopen.

De dreigende massamigratie zou een extra reden moeten zijn om alles op alles te zetten en klimaatverandering te beperken, zeggen de onderzoekers, ook voor politici die zich niet druk willen maken over de verandering van eigen klimaat.